Alternative content

Get Adobe Flash player

Hanes teulu Prichard

Prichard Family

Roedd y teulu Prichard yn falch o'u treftadaeth, yn ymffrostio am eu hel achau, ac yn tynnu sylw at eu llinach o Ifor Bach. Roedd Ifor Bach, a ddisgrifir gan Gerallt Gymro fel 'dyn byr o ddewrder da' yn un o'r cyndeidiau cyffredin a rennir gan y teulu Prichard a'r Lewisiaid o’r Fan (ac yn ddiweddarach Sain Ffagan).

Ar ryw adeg, mae’n bosib ar ôl digwyddiad yn ymwneud â llofruddiaeth perthynas Edward Lewis mae'n debyg gan un o weision Edward Prichard (yr hynach), mae’n ymddangos bod ochrau Lewis a Prichard y teulu i wedi syrthio allan gyda'i gilydd gan arwain at gweryla - ar un achlysur yn Eglwys Gelligaer! Roedd hefyd achosion llys yn ymwneud ag Edward a'i ddau fab ac aelodau teulu Lewis a theulu Williams o bentref Gelligaer. Cafodd cyfanswm o un ar ddeg o achosion eu dwyn gerbron y Siambr Seren, yn ymwneud ag Edward Prichard a'i fab Dafydd. Mae'r troseddau’n cynnwys:

  • “ Ffraeo yn Eglwys Gelligaer", "ymosodiad ym Merthyr" a "gwrthwynebiad i arestio";
  • “Ymosodiadau yng Nghaerdydd a cham-drin yn y sesiynau ynoo";
  • “Ymosodiad gan Edmund Lewis yn dial yn erbyn David Prichard o ran ymdrechion i roi i lawr marchnad anghyfreithlon ar fynydd, a elwir yn Ffait-y-Waun" (Ffair-y-Waun?)
  • “Ymosodiad a therfysg yng Ngelligaer gan David Prichard, ei frawd Thomas a'i ddyn, Stephen Rooke”;
  • “Ymosodiad gan David Prichard, ei frawd Thomas a'i ddyn Stephen Rooke ar dy Edward William, iwmon, ac ymosodiad yng Ngelligaer”
  • “Llwgrwobrwyaeth tyst er mwyn cyffesu dyngu anudon mewn cyn achos”.

Priododd yr Edward Prichard olaf Mary Mansell o Lansawel. Daliodd swydd y Siryf ym 1638 ac ym 1640 cafodd ei benodi'n Ynad Heddwch a pharhaodd yn y swydd hon trwy gydol cyfnod y Rhyfel Cartref hyd ei farwolaeth ym 1655.

Ar ôl cefnogi'r Brenin tan ganol 1645, fel llawer o uchelwyr Cymru eraill newidiodd ei deyrngarwch i ochr y Seneddwyr, ac roedd ei gyd-deimladau Piwritanaidd wedi arwain ato’n cael ei benodi'n Llywodraethwr Castell Caerdydd yn hwyr yr un flwyddyn. Ym mis Chwefror 1646 amddiffynnodd y castell yn llwyddiannus yn erbyn gwarchae gan wrthryfelwyr lleol dan arweiniad Edward Carne, hyd nes i’r lluoedd wrth gefn gyrraedd.

Canmolodd Cyrnol Horton, enillydd Seneddol ym mrwydr Sain Ffagan ym 1648, Cyrnol Prichard am ei gysondeb yn y ffrwgwd hynny. Roedd Edward Prichard hefyd yn un o'r Comisiynwyr Sir am weinyddu’r Ddeddf Taenu, ac yn aelod o grŵp o Fedyddwyr lleol yng Ngraig-yr-Allt. Roedd yn ymddangos iddo fod ychydig yn fwy ufudd i'r gyfraith na'i dad a'i dad-cu!

Yn anffodus, collodd Edward a'i wraig eu dau fab Lewis a Thomas, dywedir eu bod wedi "marw'n ifanc". Eu dwy ferch Jane a Mary felly etifeddodd yr ystadau Prichard ac felly wrth iddynt briodi, collwyd yr enw Prichard.

Fodd bynnag, mae'r teulu Prichard byth wedi mynd yn angof, yn bennaf diolch i'r mab diwethaf hwn a’i gampau yn ystod y Rhyfel Cartref, a’r Maenordy ysblennydd maent wedi gadael ar ôl.

Hir oes yn wir i atgofion am Edward "Cyrnol" Prichard