Skip to Content

Mwydod Rhyfeddol

Adeiladwch eich compostiwr
mwydod eich hun

Mae compostio gyda mwydod yn ffordd
wych o ailgylchu gweddillion llysiau,
crwyn banana a bagiau te o'ch cegin!

Mae bin mwydod yn gynhwysydd sy'n cynnwys cytref o fwydod arbennig, a elwir yn Fwydod y Domen, Mwydod Teigr neu Fwydod Coch. Mae biniau mwydod yn ddelfrydol ar gyfer cartrefi sydd â gerddi bach neu heb ardd o gwbl oherwydd maent yn cynhyrchu swm bach o gompost a hylif y gellir ei ddefnyddio fel bwyd i blanhigion.

Loads of worms wriggling in a bowl

Mae’n hawdd ac yn hwyl gwneud eich compostiwr mwydod eich hun. Dilynwch y camau syml canlynol, ond gwnewch yn siŵr fod oedolyn wrth law i’ch helpu chi.

 

Bydd angen y canlynol arnoch:

 

  • Bin plastig. Byddai un byr a llydan yn ddelfrydol oherwydd byddai'n rhoi arwyneb mawr i'r mwydod fwydo arno. Byddai blwch petryal yn opsiwn arall. Po fwyaf yr arwyneb y gorau
  • Dril
  • Tywod neu raean
  • Slatiau pren bach
  • Deunydd i’w ddefnyddio fel gwely i’r mwydod. Byddai cynnwys hen fag tyfu yn ddelfrydol. Fel arall gallech ddefnyddio papur newydd wedi'i dorri'n ddarnau neu wellt
  • Tap plastig. Gallwch brynu’r rhain o’r rhan fwyaf o siopau ‘DIY' neu arddio
  • Rhwyll wifrog tua 20cm sgwâr
  • 400 o fwydod compost, sydd ar gael yn y rhan fwyaf o siopau pysgota
  • Papur newydd gwlyb

 

Sut i wneud y compostiwr mwydod:

 

  • Driliwch y tap i mewn i’r bin, tua 5-10cm o'r gwaelod. Peidiwch â’i roi yn rhy uchel i fyny’r bin oherwydd ni fydd yn gweithio’n iawn
  • Rhowch ddarn o rwyll wifrog ar waelod y bin fel ei fod yn gorchuddio'r tap o'r tu mewn. Bydd hyn yn helpu i sicrhau na fydd y tap yn cael ei flocio
  • Driliwch dyllau anadlu yng nghaead y bin er mwyn i’r mwydod allu anadlu
  • Rhowch 5-10cm o dywod neu raean ar waelod y bin at ddibenion draenio
  • Rhowch y slatiau pren ar ben y tywod neu’r graean. Diben y rhain yw gwahanu’r deunydd draenio a’r compost y byddwch yn ei gynhyrchu
  • Ar ben y slatiau pren rhowch 10-15cm o ddeunydd gwlyb ar gyfer gwely’r mwydod
  • Palwch dwll bach yn y deunydd a rhowch y mwydod ynddo

 

Handful of worms in compost

 

Bwydo eich mwydod a gofalu amdanynt:

  • Gwnewch yn siŵr fod caead ar y cynhwysydd rydych yn ei ddefnyddio i gasglu bwyd ar gyfer yr abwydfa i atal pryfed rhag dodwy wyau
  • Gwnewch yn siŵr fod y sgrapiau bwyd yn cael eu torri’n ddarnau bach (mae darnau bach yn dda i'r mwydod)
  • Claddwch dwmpathau bach o fwyd yn y gwelyau, o dan yr arwyneb. Gwnewch yn siŵr eich bod yn rhoi'r bwyd mewn mannau gwahanol yn y bin, yn hytrach nag mewn un lle
  • Rhowch haen drwchus o bapur newydd gwlyb dros yr arwyneb i gadw’r golau allan a’r lleithder i mewn
  • Ar ôl i’r mwydod orffen eu bwyd, ychwanegwch fwy. Peidiwch â gorfwydo’r mwydod! Os gwnewch hynny, bydd y bwyd yn pydru gan beri gofid i'r mwydod a chreu drewdod!
  • Gallwch gadw’r bin mwydod y tu allan, ond yn y gaeaf bydd y mwydod yn gynhesach (ac yn fwy llwglyd) os cânt eu cadw y tu mewn, mewn garej neu sied

 

Beth alla i ei roi yn fy min compost mwydod?

 

WORMS LIKE (Happy, smiling worms)

Ie plîs::

- Coffi mâl a bagiau te
- Ffrwythau
- Croen llysiau
- Grawnfwydydd
- Chwyn blynyddol (heb yr hadau)
- Bara
- Dail gwyrdd
- Baw gwartheg/ceffylau

WORMS DON'T LIKE (Grumpy looking worms)

Dim diolch:

- Cig a physgod
- Caws
- Ffa pob
- Reis a phasta
- Tatws wedi’u coginio
- Glaswellt
- Hadau chwyn
- Planhigion heintus
- Baw cathod neu gŵn
(oherwydd gall y rhain gynnwys parasitiaid dynol)

 

Casglu eich compost

 

  • Ar ôl ychydig wythnosau dylech allu casglu rhywfaint o hylif drwy’r tap, y gallwch ei ddefnyddio i fwydo eich planhigion. Bydd yr hylif yn gryf felly cofiwch ei wanhau gyda 10 rhan o ddŵr cyn ei roi ar eich planhigion.
  • Ar ôl ychydig fisoedd gallwch ddechrau gwagio’r bin a defnyddio’r compost yn yr ardd, yna rhowch y mwydod yn ôl a dechrau eto!

 

Datrys eich problemau compostio mwydod:

 
Mae gennyf lawr o glêr bach yn fy min mwydod.
Ydyn nhw’n beryglus?

Na. Pryfed ffrwythau yw’r rhain fwy na thebyg, sydd i’w gweld yn aml ar ffrwythau a llysiau sy’n pydru. Nid yw’r rhain yn gwneud unrhyw niwed i’r compost. Bydd caead tynn yn helpu i’w cau allan. Hefyd, os byddwch yn claddu’r gwastraff llysiau, neu’n gorchuddio’r compost â phapur newydd gwlyb, byddant yn llai tebygol o achosi problem. Hefyd, mae’n bwysig eich bod yn cadw’r deunydd y byddwch yn ei ychwanegu i'r abwydfa mewn cynhwysydd â chaead cyn ei ddefnyddio.

 
Mae mwydod bach gwyn yn fy nghompost.
 
Ydyn nhw’n broblem?

Mwydod potiau (enchytraeidae) yw’r rhain fwy na thebyg, ac maent i'w gweld yn y rhan fwyaf o finiau mwydod. Maen nhw’n gwneud rhywbeth tebyg i Fwydod y Domen ac nid oes angen poeni amdanynt. Maen nhw’n gallu dioddef amodau gwlyb ac asidig iawn, felly os ydyn nhw'n tyfu mewn niferoedd a'ch mwydod chi'n lleihau, dylech wella'r draeniad. Bydd ychwanegu darnau o bapur newydd yn helpu. Gallwch ychwanegu ychydig bach o wymon wedi’i galcheiddio neu galchfaen (dolomit) o asidrwydd addas.

Mae Mwydod y Domen newydd-anedig hefyd yn wyn a thua hanner modfedd mewn hyd. Gallwch eu gwahaniaethu o fwydod potiau drwy edrych am wythiennau, sy’n rhoi lliw pinc iddynt.

 

worm crawling through apples

 
Agorais fy min mwydod a dod o hyd i gannoedd o fwydod o amgylch y caead. Pam?

Maen nhw naill ai wedi rhedeg allan o fwyd neu mae’r amodau yn y bin yn anaddas iddynt.

Mae mwydod yn casáu compost dirlawn, asidig. Gallai haenen drwchus o wastraff cegin sy’n pydru ac yn rhyddhau aer achosi problem o’r fath. Bydd deunyddiau gwyrdd sy’n gwresogi wrth ddadelfennu hefyd yn lladd mwydod neu’n eu gwrthyrru. Nid yw draeniad biniau mwydod plastig bob amser yn ddigon da felly gwnewch yn siŵr nad yw’r hylifau sy’n casglu ar waelod y bin yn boddi’r compost.

Gall mwydod sy'n ymgasglu o amgylch caead y bin hefyd fod yn arwydd o newidiadau mewn gwasgedd aer oherwydd mae mwydod yn sensitif i hyn.

 
Rwy’n mynd ar wyliau. A fydd y mwydod yn marw heb fwyd?

Gellir gadael bin mwydod am hyd at bedair wythnos heb unrhyw effeithiau negyddol os rhowch ddigon o fwyd i’r mwydod cyn i chi adael. Os byddwch yn eu gadael yn hirach na hyn, bydd y boblogaeth o fwydod yn dechrau dirywio.

 
Mae cynnwys y bin mwydod wedi llwydo. Ydw i’n gwneud rhywbeth o’i le?

Nid yw bwyd sydd wedi llwydo yn dda i fwydod oherwydd wrth iddo bydru mae’n cynhesu. Er bod hyn yn beth da mewn bin compost (lle mae’r gwres yn lladd bacteria gan adael i greaduriaid bach ymgartrefu yno), mewn abwydfa gall ladd y mwydod oherwydd na allant ddianc i unrhyw le.

I atal y bwyd rhag llwydo, torrwch ef yn ddarnau bach a’i fwydo i’r mwydod yn aml, fesul tipyn. Gallai cymysgu’r gwastraff i mewn i’r deunydd gwely gyda fforch fechan helpu hefyd.